Khi trẻ giận dữ, ba mẹ nên phản ứng thế nào để dạy con kiểm soát cảm xúc là câu hỏi khiến nhiều phụ huynh băn khoăn, bởi giận dữ là cảm xúc tự nhiên nhưng thường khiến người lớn lúng túng khi trẻ khóc lóc, la hét hay ăn vạ.

Không ít ba mẹ phản ứng theo bản năng như quát mắng, phớt lờ hoặc ép con “nín ngay”, vô tình làm cảm xúc tiêu cực của trẻ trở nên căng thẳng và khó kiểm soát hơn.

Vậy khi trẻ giận dữ, ba mẹ nên phản ứng thế nào để dạy con kiểm soát cảm xúc một cách lành mạnh và hiệu quả? Nội dung dưới đây sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ nguyên nhân cơn giận của trẻ và những phương pháp phù hợp để đồng hành, hỗ trợ con học cách quản lý cảm xúc ngay từ sớm.

Giận dữ ở trẻ em – cảm xúc bình thường nhưng cần được định hướng

Trước hết, ba mẹ cần hiểu rằng giận dữ không phải là cảm xúc xấu. Trẻ giận dữ khi:

• Không được đáp ứng nhu cầu
• Không diễn đạt được mong muốn bằng lời
• Cảm thấy bị hiểu lầm, bất công
• Mệt mỏi, đói, quá tải cảm xúc

Vấn đề không nằm ở việc trẻ có giận hay không, mà ở cách trẻ thể hiện cơn giận. Nếu không được hướng dẫn đúng, trẻ có thể hình thành thói quen la hét, đánh bạn, đập phá đồ đạc hoặc thu mình, dồn nén cảm xúc.

Vì sao trẻ chưa thể tự kiểm soát cơn giận?

Não bộ của trẻ chưa phát triển hoàn thiện

Vùng não kiểm soát cảm xúc và hành vi (thùy trán) ở trẻ nhỏ chưa phát triển đầy đủ. Điều này khiến trẻ:

• Khó kiềm chế cảm xúc
• Phản ứng theo bản năng
• Chưa biết suy nghĩ trước khi hành động

Vì vậy, yêu cầu trẻ “bình tĩnh lại ngay” là điều vượt quá khả năng của trẻ ở nhiều độ tuổi.

Trẻ thiếu vốn từ để diễn đạt cảm xúc

Nhiều trẻ giận dữ đơn giản vì không biết nói ra cảm xúc của mình. Khi không thể diễn đạt bằng lời, trẻ sẽ thể hiện qua hành vi như khóc, hét, cáu gắt hoặc ăn vạ.

Trẻ học cách phản ứng từ người lớn

Trẻ quan sát và học theo cách ba mẹ phản ứng với cảm xúc. Nếu người lớn thường xuyên:

• Nổi nóng
• Quát mắng
• Im lặng dồn nén

Trẻ rất dễ sao chép những hành vi này khi đối diện với cảm xúc tiêu cực.

Khi trẻ giận dữ, ba mẹ nên phản ứng thế nào?

Giữ bình tĩnh trước tiên

Điều quan trọng nhất khi trẻ giận dữ là ba mẹ cần giữ bình tĩnh. Khi người lớn nổi nóng, trẻ sẽ:

• Cảm thấy không an toàn
• Gia tăng căng thẳng
• Khó học cách kiểm soát cảm xúc

Hít thở sâu, nói chậm và giữ giọng điệu ổn định giúp xoa dịu không khí và tạo cảm giác an toàn cho trẻ.

Công nhận cảm xúc của trẻ

Thay vì phủ nhận hay xem nhẹ cảm xúc của con, ba mẹ nên công nhận cảm xúc trước khi điều chỉnh hành vi.

Ví dụ:

• “Ba/mẹ thấy con đang rất tức giận.”
• “Có vẻ như con buồn vì không được chơi tiếp.”

Việc gọi tên cảm xúc giúp trẻ:

• Hiểu rằng cảm xúc của mình được lắng nghe
• Dần học cách nhận diện cảm xúc
• Bình tĩnh hơn để tiếp tục giao tiếp

Không quát mắng hay trừng phạt khi trẻ đang giận

Khi trẻ đang trong cơn giận, việc la mắng, đánh đòn hoặc phạt nặng:

• Không giúp trẻ hiểu vấn đề
• Khiến trẻ sợ hãi hoặc chống đối
• Làm tổn thương mối quan hệ cha mẹ – con cái

Thay vào đó, hãy chờ đến khi trẻ bình tĩnh rồi mới cùng con nói chuyện và hướng dẫn.

Giúp trẻ gọi tên và diễn đạt cảm xúc

Một trong những cách hiệu quả để dạy trẻ kiểm soát cảm xúc là giúp con diễn đạt bằng lời thay vì hành vi.

Ba mẹ có thể gợi ý:

• “Con đang tức giận hay thất vọng?”
• “Con có thể nói cho ba/mẹ biết điều gì làm con khó chịu không?”

Lâu dần, trẻ sẽ học được cách nói ra cảm xúc thay vì bộc phát.

Hướng dẫn trẻ những cách xả giận lành mạnh

Ba mẹ có thể dạy trẻ những phương pháp đơn giản để hạ nhiệt cảm xúc như:

• Hít thở sâu
• Đếm từ 1 đến 10
• Ôm gối, ôm thú bông
• Vẽ tranh hoặc viết ra điều đang khó chịu

Những kỹ năng này giúp trẻ hình thành thói quen tự điều chỉnh cảm xúc khi giận dữ.

Đặt giới hạn rõ ràng cho hành vi

Công nhận cảm xúc không có nghĩa là chấp nhận mọi hành vi. Ba mẹ cần nói rõ:

• Cảm xúc thì được phép
• Hành vi gây hại thì không

Ví dụ:

• “Ba/mẹ hiểu con đang giận, nhưng con không được đánh người khác.”
• “Con có thể tức giận, nhưng không được ném đồ.”

Việc đặt ranh giới rõ ràng giúp trẻ hiểu điều gì là chấp nhận được trong xã hội.

Những sai lầm phổ biến ba mẹ cần tránh khi trẻ giận dữ

Ép trẻ phải nín khóc ngay

Câu nói như “nín ngay”, “khóc có ích gì” khiến trẻ:

• Cảm thấy cảm xúc bị phủ nhận
• Học cách kìm nén thay vì kiểm soát

So sánh trẻ với người khác

So sánh như “sao con không ngoan như bạn A” dễ làm trẻ:

• Tổn thương lòng tự trọng
• Gia tăng cảm xúc tiêu cực

Thưởng – phạt không nhất quán

Việc lúc thì bỏ qua, lúc thì phạt nặng khiến trẻ:

• Không hiểu ranh giới
• Dễ thử giới hạn bằng cơn giận

Dạy trẻ kiểm soát cảm xúc lâu dài bằng cách nào?

Làm gương cho trẻ

Trẻ học nhiều nhất qua quan sát. Khi ba mẹ:

• Bình tĩnh giải quyết vấn đề
• Biết xin lỗi khi nóng giận
• Chia sẻ cảm xúc một cách tích cực

Trẻ sẽ học theo cách đó một cách tự nhiên.

Dạy trẻ nhận diện cảm xúc hằng ngày

Ba mẹ có thể:

• Trò chuyện về cảm xúc mỗi ngày
• Đọc sách, kể chuyện về cảm xúc
• Hỏi con: “Hôm nay con cảm thấy thế nào?”

Tạo môi trường an toàn về cảm xúc

Một môi trường nơi trẻ:

• Được lắng nghe
• Không bị chê trách cảm xúc
• Được hướng dẫn thay vì phán xét

sẽ giúp trẻ phát triển trí tuệ cảm xúc (EQ) một cách bền vững.

Vai trò của gia đình trong việc hình thành khả năng kiểm soát cảm xúc cho trẻ

Gia đình là nơi đầu tiên trẻ học cách:

• Nhận diện cảm xúc
• Biểu đạt cảm xúc
• Điều chỉnh hành vi

Cách ba mẹ phản ứng khi trẻ giận dữ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ trong tương lai, từ các mối quan hệ xã hội đến học tập và công việc.

Kết luận

Khi trẻ giận dữ, điều trẻ cần không phải là sự quát mắng hay trừng phạt, mà là sự thấu hiểu, hướng dẫn và đồng hành đúng cách từ ba mẹ. Việc dạy con kiểm soát cảm xúc là một quá trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhất quán, nhưng những giá trị mang lại sẽ theo con suốt cuộc đời.

Khi ba mẹ biết cách phản ứng phù hợp trước cơn giận của trẻ, không chỉ giúp con học cách điều chỉnh cảm xúc mà còn xây dựng mối quan hệ gắn kết, an toàn và yêu thương trong gia đình.

Để trẻ kiểm soát cảm xúc hiệu quả, ngoài sự đồng hành của gia đình, một môi trường giáo dục phù hợp là vô cùng cần thiết. VietUp Academy mang đến các chương trình giúp trẻ nhận diện, quản lý cảm xúc và phát triển kỹ năng sống thông qua những hoạt động trải nghiệm tích cực, tạo nền tảng vững vàng để trẻ tự tin và cân bằng hơn trong cuộc sống.