Những sai lầm ba mẹ hay mắc phải khi dạy con thường xuất phát từ mong muốn con ngoan ngoãn, học giỏi và thành công, nhưng lại vô tình tạo áp lực và ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý cũng như sự phát triển của trẻ.

 Những cách dạy chưa phù hợp này không phải do ba mẹ thiếu yêu thương, mà chủ yếu đến từ việc chưa hiểu rõ tâm lý và nhu cầu của con.

Bài viết dưới đây sẽ giúp ba mẹ nhận diện các sai lầm phổ biến, đồng thời gợi ý những phương pháp nuôi dạy tích cực để đồng hành cùng con hiệu quả và bền vững hơn.

Vì sao ba mẹ dễ mắc sai lầm khi dạy con?

Trước khi đi vào từng sai lầm cụ thể, ba mẹ cần hiểu lý do vì sao mình dễ rơi vào những cách dạy chưa phù hợp.

• Áp lực kỳ vọng con phải giỏi, phải bằng bạn bè
• Thiếu kiến thức về tâm lý và sự phát triển theo độ tuổi
• Lặp lại cách nuôi dạy từ thế hệ trước
• Căng thẳng, mệt mỏi trong cuộc sống và công việc

Những yếu tố này khiến ba mẹ phản ứng theo cảm xúc thay vì định hướng giáo dục lâu dài.

Những sai lầm ba mẹ hay mắc phải khi dạy con

So sánh con với “con nhà người ta”

So sánh là sai lầm rất phổ biến. Nhiều ba mẹ nghĩ rằng so sánh sẽ tạo động lực, nhưng thực tế lại khiến trẻ:

• Tự ti, mặc cảm
• Ghen tị với bạn bè
• Mất niềm tin vào bản thân

Việc liên tục nghe “sao con không được như bạn A, bạn B” khiến trẻ cảm thấy mình không đủ tốt trong mắt ba mẹ.

La mắng, quát nạt khi con mắc lỗi

Khi trẻ làm sai, phản ứng đầu tiên của nhiều ba mẹ là la mắng hoặc quát lớn. Cách này có thể khiến trẻ sợ hãi tạm thời, nhưng về lâu dài:

• Trẻ không hiểu vì sao mình sai
• Trẻ học cách che giấu lỗi
• Hình thành tâm lý lo âu, sợ bị đánh giá

Ép con làm theo mong muốn của ba mẹ

Không ít ba mẹ quyết định thay con mọi thứ: học gì, chơi gì, kết bạn với ai. Việc kiểm soát quá mức khiến trẻ:

• Thiếu kỹ năng ra quyết định
• Dễ phụ thuộc, thiếu tự tin
• Khó thích nghi khi không có ba mẹ bên cạnh

Khen – chê không đúng cách

Khen quá nhiều hoặc chê quá nặng đều là sai lầm.

• Khen chung chung như “Con giỏi quá” khiến trẻ phụ thuộc vào lời khen
• Chê bai như “Con dở quá” làm trẻ mất động lực

Trẻ cần được ghi nhận đúng vào nỗ lực, không chỉ kết quả.

Dùng đòn roi hoặc hình phạt tiêu cực

Dù nhiều ba mẹ cho rằng “đánh cho chừa”, nhưng đòn roi:

• Không giúp trẻ hiểu đúng – sai
• Tạo ra nỗi sợ thay vì ý thức
• Gây tổn thương tâm lý lâu dài

Đây là một trong những sai lầm nghiêm trọng nhất trong nuôi dạy con.

Thiếu lắng nghe cảm xúc của con

Khi con buồn, giận hay thất vọng, nhiều ba mẹ thường gạt đi bằng câu:

• “Có gì đâu mà khóc”
• “Chuyện nhỏ xíu”

Việc phủ nhận cảm xúc khiến trẻ:

• Không biết cách gọi tên cảm xúc
• Khó chia sẻ với ba mẹ
• Dễ dồn nén và bùng nổ tiêu cực

Không làm gương cho con

Ba mẹ dạy con bằng lời nói nhưng hành vi lại trái ngược:

• Yêu cầu con bình tĩnh nhưng ba mẹ hay nóng giận
• Bảo con không dùng điện thoại nhưng ba mẹ dùng liên tục

Trẻ học qua quan sát nhiều hơn là nghe giảng.

Giải pháp nuôi dạy con tích cực ba mẹ nên áp dụng

Nhận ra sai lầm là bước đầu, quan trọng hơn là thay đổi cách tiếp cận.

Tôn trọng sự khác biệt của con

Mỗi đứa trẻ có:

• Tính cách riêng
• Tốc độ phát triển riêng
• Thế mạnh riêng

Ba mẹ hãy giúp con phát huy điểm mạnh thay vì ép con trở thành phiên bản của người khác.

Dạy con bằng kỷ luật tích cực

Kỷ luật tích cực không phải là nuông chiều, mà là:

• Giải thích rõ ràng hậu quả hành vi
• Đặt giới hạn nhất quán
• Hướng dẫn con sửa sai

Trẻ học cách chịu trách nhiệm thay vì sợ hãi.

Lắng nghe và công nhận cảm xúc

Hãy bắt đầu bằng:

• “Ba/mẹ hiểu con đang buồn”
• “Con có thể nói thêm cho ba/mẹ nghe không?”

Khi được lắng nghe, trẻ sẽ học cách điều chỉnh cảm xúc tốt hơn.

Khen đúng cách, tập trung vào nỗ lực

Thay vì khen “Con giỏi quá”, hãy nói:

• “Ba/mẹ thấy con đã rất cố gắng”
• “Con không bỏ cuộc dù khó”

Điều này giúp trẻ phát triển tư duy tích cực và bền bỉ.

Trao quyền lựa chọn phù hợp độ tuổi

Cho trẻ lựa chọn trong phạm vi an toàn:

• Chọn quần áo
• Chọn hoạt động cuối tuần
• Chọn cách giải quyết vấn đề

Việc này giúp trẻ tự tin và có trách nhiệm hơn.

Làm gương mỗi ngày

Ba mẹ muốn con thế nào, hãy sống như vậy trước:

• Bình tĩnh khi căng thẳng
• Xin lỗi khi làm sai
• Giữ lời hứa

Sự nhất quán tạo nên uy tín trong mắt trẻ.

Đồng hành thay vì kiểm soát

Nuôi dạy tích cực là:

• Cùng con vượt qua khó khăn
• Hướng dẫn thay vì ra lệnh
• Tin tưởng vào khả năng của con

Kết luận

Những sai lầm ba mẹ hay mắc phải khi dạy con là điều khó tránh, nhưng hoàn toàn có thể thay đổi khi ba mẹ sẵn sàng học hỏi và điều chỉnh. Nuôi dạy tích cực không đòi hỏi ba mẹ phải hoàn hảo, mà cần sự kiên nhẫn, thấu hiểu và đồng hành lâu dài.

Nuôi dạy con tích cực là hành trình cần sự đồng hành đúng cách và môi trường giáo dục phù hợp. Thông qua các chương trình kỹ năng sống và học tập trải nghiệm, VietUp Academy hỗ trợ ba mẹ giúp trẻ phát triển cảm xúc, tư duy và kỹ năng tự lập một cách tự nhiên, từ đó xây dựng nền tảng vững chắc để con tự tin trưởng thành và thích nghi tốt trong cuộc sống.